رنگرزی پارچه 100 درصد ویسکوز

1- احتمال پارگی پارچه در طول فرآیند رنگرزی بسیار زیاد است.

2- خیس شدن پارچه به مدت طولانی و ایجاد لکه روی آن، که فرآیند پاک کردن آن بسیار دشوار است. اما در پارچه نخی این کار به راحتی و بسیار راحت انجام می‌شود.

3- پاک کردن پارچه رنگ‌شده‌ی نامرتب بسیار دشوار است.

4- اگر دما و فشار به طور کامل حفظ نشوند، استحکام پارچه کاهش می‌یابد.

در واقع فرآیند رنگرزی ویسکوز مشابه پارچه پنبه اسپندکس است.

۱ — آماده‌سازی پارچه (Scouring / Pre-wash)

۱. پارچه را از هرگونه آلودگی، روغن، بزاق پارچه‌ای و آلودگی‌های فرآیندی پاک کن.
۲. فرمول نمونه: آب گرم (L:R = 1:20) + شوینده خنثی 1–2 g/L، دما 40–60°C، 10–20 دقیقه گردش.
۳. آبکشی کامل و آبگیری ملایم (spin).

نکته: اگر پارچه سفید است و نیاز به سفیدتر شدن دارد، بلیچ ملایم قبل از رنگرزی انجام می‌شود (با احتیاط برای ویسکوز).

۲ — آماده‌سازی حمام رنگ (مشخص کردن L:R و مواد)

• نسبت حمام (Liquor ratio): معمولاً 1:10 تا 1:20 (مثلاً 1:20 برای نمونه‌های آزمایشی، 1:10 برای یکنواختی بهتر در تولید).

• نمک (NaCl یا Na₂SO₄): کمک به جذب اولیه رنگ. محدوده عملی معمول: 30–60 g/L (بسته به رنگ و عمق).

• عامل مرطوب‌کننده / ترکننده (wetting agent): 0.2–0.5 g/L در صورت نیاز.

• رنگ (Reactive dye): مقدار بر حسب % OWF (on weight of fabric؛ معمولاً 1–5% برای روشن تا 10–20% برای تیره — این بستگی به عمق رنگ دلخواه دارد).

یادداشت: عددهای بالا تقریبی‌اند؛ همیشه دیتاشیت رنگ را چک کن. در یک سیستم رنگرزی بایستی کلیه دیتاها بصورت دقیق برای هرنوع پارچه ثبت شود تا در مراحل بعدی بتوان سنجشی دقیق داشت و مرتبا کیفیت را بهبود بخشید.

۳ — ورود پارچه به حمام و جذب اولیه رنگ (Leveling / Exhaustion)

1. پارچه را در حمام سرد/ملایم قرار بده. دما را روی 25–35°C نگه دار.

2. ابتدا نمک را اضافه کن و حل کن (اگر دستور رنگ‌ساز نمک را قبل یا بعد از رنگ می‌گوید، مطابق دیتاشیت عمل کن؛ اما در روش رایج نمک با شروع یا بلافاصله بعد از اضافه‌کردن رنگ افزوده می‌شود).

3. رنگ را با هم زدن ملایم اضافه کن تا پخش شود.

4. گردش/ورزش: 20–30 دقیقه در همان دما برای جذب اولیه و یکنواختی.

هدف: جذب قابل‌توجهی از رنگ به لیف بدون فعال‌سازی کامل رنگ.

۴ — مرحله «پرچسب‌گذاری» / افزایش pH (Alkali addition — fixation)

1. بعد از مرحله جذب اولیه، قلیایی‌کننده را به‌صورت کنترل‌شده اضافه کن تا pH حمام به ~10–11 برسد (حد معمول برای راکتیو روی سلولز).

   • مواد رایج: کربنات سدیم (Soda ash) یا بیکربنات سدیم یا بافرهای آماده که افزایش pH ملایم‌تری دارند.

2. روش ایمن و مرسوم: افزودن قلیایی به صورت تدریجی (مثلاً طی 5–10 دقیقه) همراه با هم‌زدن تا از شوک pH و لکه جلوگیری شود.

3. بعد از افزایش pH، دما را به 40–60°C بالا ببر (بسته به نوع رنگ؛ برخی رنگ‌ها در دمای پایین‌تر هم فیکس می‌شوند).

4. نگهداری (hold/fixation): 30–60 دقیقه (بسته به رنگ/دیتاشیت).

نکته کلیدی: نمک تا پایان این مرحله باید در حمام بماند — شستشو کردن نمک قبل از فیکس باعث ناهماهنگی می‌شود.

۵ — پایان واکنش و تخلیه حمام

1. پس از زمان فیکس معین، حمام را تخلیه یا پارچه را خارج کن.

2. اجازه بده حمام کمی خنک شود تا عملیات شستشو راحت‌تر انجام شود.

۶ — شستشوی اولیه (Cold rinse / removal of unreacted dye)

1. شستشوی سرد (آب سرد یا ولرم) تا زمانی که آب نسبتاً شفاف شود — حذف رنگ آزاد غیر واکنش‌داده.

2. این مرحله بسیار مهم است برای جلوگیری از لک آزاد در مراحل بعدی.

۷ — صابون‌کشی (Soaping / Clearing)

1. هدف: حذف رنگ آزاد متصل‌نشده و بهبود ثبات شستشویی.

2. شرایط معمول: آب با دمای 60–80°C + شوینده (non-ionic/soaping agent) 1–2 g/L + زمان 10–20 دقیقه گردش.

3. ممکن است برای رنگ‌های خاص نیاز به افزودنی‌های کاهش‌دهنده (reducer clearing) باشد؛ ولی با رنگ‌های راکتیو استاندارد معمولاً صابون‌کشی کافی است.

4. بعد از صابون‌کشی، آبکشی کامل.

۸ — خنثی‌سازی و آبکشی نهایی

1. اگر pH سطحی قلیایی است، می‌توان با اسید استیک رقیق (0.5–1 g/L) یا اسید ملایم دیگری pH را خنثی کرد.

2. آبکشی نهایی تا شفاف شدن آب.

3. آبگیری و خشک کردن با روش مناسب (هوای آزاد یا خشک‌کن با دما پایین).

۹ — کنترل کیفیت (Fastness tests)

• تست شستشو، تست مقاومت سایشی (crocking)، تست نور (در صورت نیاز).

• اگر لکه/پچ دیدی: علت معمول جذب نامتوازن، افزودن قلیایی ناهمگن، یا شستشوی ناقص نمک است.

مقادیر مرجع سریع (خلاصه)

• L:R = 1:10–1:20

• Salt = 30–60 g/L (قابل تنظیم با دیتاشیت رنگ)

• Alkali (Soda ash) = تا رساندن pH به ~10–11 (تدریجی)

• Temp جذب اولیه = 25–35°C

• Fixation temp = 40–60°C

• Fixation time = 30–60 min

• Soaping = 60–80°C، 10–20 min، شوینده 1–2 g/L

مشکلات رایج و راه‌حل سریع

• پچ یا ناپیوستگی رنگ: افزودن قلیایی خیلی سریع —> اضافه کردن به صورت تدریجی و هم زدن بهتر.

• رنگ شسته‌شونده زیاد: صابون‌کشی ناکافی یا زمان فیکس کوتاه —> زمان فیکس را افزایش دهید / صابون‌کشی قوی‌تر.

• عمق رنگ کمتر از انتظار: نمک کافی نبوده یا زمان جذب کوتاه بوده —> نمک را بررسی کنید و مرحله جذب را طولانی‌تر کنید.

مراحل رنگرزی پارچه با توجه به نوع الیاف اولیه، نوع نخ استفاده شده و مواردی بسیار متفاوت است، و ثبت اطلاعات میتواند شما را در بهبود فرآیند کمک کند. ما در اینجا همین مراحل را برای 10 طاقه پارچه ویسکوز با ماشین جت و حدود وزن 200 کیلوگرم با رنگ آبی روشن بصورت عملیاتی آورده ایم. توجه داشته باشید که این موضوع برای رنگ های تیره و یا مشکی باز هم متفاوت است و کارخانه های رنگرزی باید براساس دیتا شیت خودشان فرآیند را انجام دهند.

فرمول تولید برای ۲۰۰ کیلوگرم پارچه ویسکوز – رنگ آبی روشن – ماشین Jet

⚙️ مشخصات اصلی:

• وزن بار: 200 kg

• نسبت حمام جت: L:R = 1:8 تا 1:10
  (من بر اساس 1:10 حساب می‌کنم → حدود 2000 لیتر حمام)

• دمای حساس برای ویسکوز: دماهای بالا نده، حداکثر 60°C

1) Pre-wash / آماده‌سازی در جت

• دما: 40–50°C

• مواد:

  • شوینده ملایم: 1 g/L → حدود 2 کیلوگرم

  • ضدکف در صورت نیاز

• زمان: 10–15 دقیقه

• تخلیه → آبکشی → تخلیه

هدف: سطح پارچه تمیز و آماده جذب یکنواخت.

2) شارژ حمام رنگ (Cool condition)

• حمام تازه 25–30°C

• مواد اولیه:

  • رنگ راکتیو آبی روشن:
    برای روشن → حدود 0.5% تا 1% OWF
    یعنی:
    1% از 200kg = 2 کیلوگرم رنگ

  • ترکننده ملایم: 0.3 g/L → 600 گرم

  • نمک (سدیم کلراید یا سولفات):
    برای روشن → 20–30 g/L
    من: 25 g/L می‌ذارم →
    25 g × 2000 L = 50 کیلوگرم نمک

نمک به صورت دو مرحله‌ای اضافه شود تا شوک ندهد:
25 کیلو + پس از 5 دقیقه 25 کیلو

• گردش: 10 دقیقه برای یکنواخت شدن قبل از افزایش دما

3) حرکت دادن پارچه و جذب اولیه رنگ (Exhaustion)

• دما را آهسته به 35–40°C برسان

• زمان: 20–25 دقیقه

• هدف: رنگ بدون فعال شدن، به صورت یکنواخت وارد لیف شود.

اگر پارچه حساس است به اصطلاحاتی مثل “چسبندگی” → دما را روی 35°C نگه دار.

4) مرحله پرچسب‌گذاری (Alkali addition / Fixation)

مواد قلیایی:

• سودا اش (Na₂CO₃): 10–12 g/L برای رنگ روشن
  نمونه:
  10 g × 2000 L = 20 کیلوگرم سودا اش

اضافه‌کردن قلیایی باید خیلی آرام و طی 10–15 دقیقه انجام شود.

تنظیم pH:

• pH هدف: 10.5 – 10.8

دما:

• دما را بعد از افزودن سودا اش به 50–55°C برسان

• زمان فیکس: 30–40 دقیقه کافی است (برای رنگ روشن)

نکات حیاتی:

✔ نمک نباید شسته یا تخلیه شود تا پایان فیکس
✔ قلیایی اگر سریع وارد شود → پچ، ناهماهنگی و رگه می‌دهد
✔ جت باید سرعت چرخش استاندارد داشته باشد تا پارچه کیپ نشود

5) تخلیه حمام + شستشوی سرد اولیه

• تخلیه کامل

• شستشوی سرد 5 دقیقه

• اگر رنگ آزاد زیاد بود → تکرار

6) صابون‌کشی (Soaping / Clearing)

برای رنگ روشن مهم است چون اجرای بد باعث تیرگی سطح می‌شود.

فرمول:

• دما: 60–70°C

• مواد:

  • صابون صنعتی یا شوینده non-ionic
    1 g/L → 2 کیلوگرم

• زمان: 15 دقیقه

در نهایت: آبکشی گرم → آبکشی سرد

7) خنثی‌سازی (Neutralization)

اگر pH سطحی بالاست:

• اسید استیک 60%
  0.5–1 g/L → حدود 1 تا 2 کیلوگرم

• دما: 30–40°C

• زمان: 10 دقیقه

8) خشک‌کردن

• خشک‌کن تونلی یا رم‌گذر با دمای ملایم (110–120°C)

• برای ویسکوز از حرارت بالا اجتناب کن چون باعث خشکی و board-effect می‌شود.

🔍 خلاصه فرمول سریع – برای چاپ‌کردن

برای 20۰ کیلو ویسکوز – جت – رنگ آبی روشن: